In 2013 werd Ellen Sander verteld dat ze nog maar een jaar te leven had
Door Hilda Bouma (Financieel Dagblad 23 april 2023)
Foto: Mark Horn voor FD
Architect Ellen Sander dacht dat ze topfit was, maar haar lichaam zat vol tumoren. In de overtuiging dat haar einde nabij was, moest ze haar architectenbureau sluiten. Tien jaar later heeft ze een nieuw bedrijf opgericht.
Het is de dag voor Kerst 2012. Ellen Sander kijkt ongelovig naar het team artsen. Een paar weken eerder was ze nog in New York, klaar om een marathon te lopen. Dat evenement werd afgelast vanwege Storm Sandy, maar ze had er wel voor getraind. En nu zeiden ze dat ze ernstig ziek was?
“Lymfogeen gemetastaseerde darmkanker. Uitzaaiingen in het lymfestelsel, longen en lever.”
Ze dacht dat het gewoon een buikgriepje was, misschien opgelopen in Suriname, waar ze op vakantie was geweest met vrienden voordat ze naar New York ging. Ondanks de hitte had ze een paar trainingsrondjes van 20 kilometer gelopen.
“Je haalt waarschijnlijk de volgende Kerst niet. Je bent palliatief.”
“Ik had het woord wel eens eerder gehoord,” zegt Sander. “Ik weet nog dat ik buiten op de stoep voor het ziekenhuis stond en het opzocht op mijn telefoon. Palliatief is eigenlijk het tegenovergestelde van curatief, wat betekent dat het alleen maar gaat om je comfortabel te houden.”
Het verwijderen van de primaire tumor in haar darm, de oorzaak van alle ellende, was zinloos. De enige optie was een stoma, bestraling en palliatieve chemotherapie. “Ik vroeg twee weken bedenktijd. Het ene moment heb je een gezond lichaam, het volgende krijg je zulk nieuws te horen.” Sander vroeg ook een second opinion in Parijs en zelfs een derde mening in een kankercentrum in de Verenigde Staten, maar ze kwamen allemaal tot precies dezelfde conclusie. Er was geen twijfel mogelijk.
|1960| Geboren op 28 januari in Warmond |
|1979| VWO (Atheneum B) afgerond aan het Rijnlands Lyceum, Oegstgeest |
|1988| Studie Architectuur aan de TU Delft |
|1989| Architect bij Benthem Crouwel Architecten, Amsterdam |
|1990| Sander Architecten opgericht, Amsterdam |
|2020-2022| RYA-opleiding leidend tot Yachtmaster Offshore-kwalificatie |
|2023| DrivenbyNature opgericht |
Een onverklaarbaar wonder
Daar stond ze, moeder van een 14-jarige dochter, eigenaar van een florerend architectenbureau met twintig medewerkers. In 2011 had ze de twee grootste projecten uit haar carrière afgerond: de renovatie van het Ministerie van Defensie in Den Haag en de inrichting van het hoofdkantoor van de Rabobank in Utrecht. Ze was onlangs ook getrouwd met de liefde van haar leven — dacht ze — en had een monumentale boerderij op het platteland omgetoverd tot haar droomhuis, de fantasie van elke architect.
Een jaar later, Kerst 2013. Het architectenbureau dat ze in 22 jaar had opgebouwd, was ontmanteld. Lopende contracten waren overgedragen aan collega’s. Het bedrijfspand was leeggehaald en verkocht. Alles moest worden afgerond omdat ze zou gaan sterven.
Alleen gebeurde dat niet. “Dankzij de chemo krompen de uitzaaiingen en de primaire tumor was ook aanzienlijk verkleind door de bestraling,” zegt ze. “Elke drie maanden kreeg ik een scan. Als ik de uitslag kreeg, kon ik weer even ademhalen, maar al snel doemde de volgende ronde scans weer op. Het was een vreselijke periode: geen horizon, geen plannen, geen toekomst.”
Ondertussen verliet haar man haar voor een gezonde vrouw. De boerderij ging naar hem. Sander verhuisde met haar dochter naar een klein stadje in de buurt en leefde van haar spaargeld. Ze leerde bij de dag te leven en begon weer te sporten. Na verloop van tijd ontwierp ze zelfs weer een paar projecten voor particuliere klanten. Met een vriendin vertrok ze op zeilreis langs de kust van Bretagne. En nog een, dit keer naar de Lofoten in Noorwegen. Ze had het advies gekregen niet buiten het bereik van artsen te reizen, maar als ze dit aankon, kon ze net zo goed met haar Land Rover Defender door het binnenland van Marokko trekken — en dat is precies wat ze deed. “Ik koos voor het leven,” zegt Sander. “Ik koos voor het avontuur.”
Een onverklaarbaar wonder
De jaren verstreken. Haar dochter ging het huis uit om architectuur te studeren in Delft, in de voetsporen van haar moeder. Inmiddels bleven de scans (die elke zes maanden werden gemaakt) een stabiel ziektebeeld tonen. Soms groeiden de uitzaaiingen of de tumor een beetje, maar elke keer dacht Sander: “Nou, ik heb in ieder geval weer een paar lentes extra gehad.” Ze herinnert zich: “Nadat ik die eerste Kerst had gehaald, voelde het zo krachtig om de natuur in de lente te zien uitbarsten. Ik begon ze stuk voor stuk te tellen.” De uitzaaiingen lijken nu ingekapseld; haar immuunsysteem houdt alles onder controle. Haar oncoloog noemt haar een wonder en kan het ook niet verklaren.
Stapje voor stapje waagde ze zich verder op zee. “Ik was gewoon onbeschrijfelijk gelukkig dat mijn lichaam het aankon. Het gaf me ook mentaal een boost. Mensen zeggen ‘de zee neemt’, maar de zee geeft zoveel meer. De oneindige schoonheid, de brute kracht, de beweging van de golven — het is helend. Ik voelde mijn natuurlijke kracht terugkomen.” Na nog eens 3.500 zeemijl te hebben afgelegd, behaalde Sander het Yachtmaster Ocean-certificaat van de Royal Yachting Association in Engeland (de belangrijkste zeilorganisatie ter wereld), waarmee ze bevoegd is om schepen van elke lengte over alle wereldzeeën te varen.
“We zijn zo overprikkeld. Wat is er mooier dan jezelf resetten in de natuur?”
Ze blijft architect, maar het was tijd voor een nieuwe stap. Samen met een instructeur van de Royal Yachting Association richtte ze het bedrijf DrivenbyNature op. Als RYA Training Centre is het een zeilschool waar je lessen kunt volgen, mee kunt doen aan internationale wedstrijden of op avontuurlijke zeilreizen kunt gaan. Iedereen — ervaren zeiler of complete beginner — is welkom aan boord om de helende kracht van de zee te ervaren. “Ik heb zoveel kinderen van vrienden gezien die aan een burn-out lijden,” legt Sander uit. “Ik hield er vroeger van om deel uit te maken van de ratrace, maar we zijn echt overprikkeld. Wat is er mooier dan er even tussenuit te stappen en je onder te dompelen in de natuur?”
Haar doel is om met de nieuwe onderneming de kost te verdienen en mensen mee te nemen op bijzondere reizen. “Dit is mijn tiende lente,” zegt Sander. “Ik wil de extra tijd die ik heb gekregen gebruiken om mensen te laten zien dat je tot veel meer in staat bent dan je denkt. Je eigen mentale kracht is de boost voor je fysieke gezondheid. Geluk zit niet in een carrière of bezittingen. Dat kan ik met een gerust hart zeggen omdat ik al die dingen ben kwijtgeraakt. Echt geluk is er voor elkaar zijn, in het moment.”
In Tegenslag delen ondernemers, bestuurders, politici en kunstenaars de dieptepunten in hun carrière — en hoe ze die te boven kwamen.
Vertaling naar het Engels. Origineel artikel door Hilda Bouma. Gepubliceerd met toestemming.
